Korona Karpat Polskich - wyznaczenie i opracowanie

Góry

Artykuł ten opisuje wszystkie wątpliwości, dywagacje i rozważania dotyczące wyznaczenia oraz opracowania Korony Karpat Polskich. Z góry uprzedzam, że jest to materiał "dla fanatyków".

Na czym bazujemy?

Aby wyznaczyć Koronę Karpat Polskich musimy zacząć, co oczywiste, od listy pasm. A przede wszystkim mieć ich dokładne granice. Tylko wtedy można odnaleźć najwyższe szczyty i/lub punkty w poszczególnych pasmach. I o te granice i ich precyzyjny przebieg się rozchodzi. Najpowszechniejsza regionalizacja Kondrackiego wyrysowana została dziesiątki lat temu na mapach w skali 1:500 000. A to zbyt mało precyzyjnie biorąc pod uwagę współczesne normy i rozwój technologiczny.

Na szczęście główne ośrodki naukowe w Polsce postanowiły doprowadzić polską regionalizację Kondrackiego do norm dzisiejszego świata. Dzięki temu w 2018 roku powstała publikacja z mapą, która doprecyzowuje podział fizycznogeograficzny Polski. I to na tym podziale będziemy bazować tworząc finalną Koronę Karpat Polskich. Wszak mapa z podziałem Karpat wyrysowana w skali 1:50 000 wprowadza nową jakość.

Cóż, nowy podział wzbudza wiele kontrowersji w wielu kręgach. Nie chcę go ani promować, ani z nim polemizować - przyjmuję go taki, jakim jest, przez fakt, że jest jedynym podziałem zawierającym odpowiednio dokładną mapę z granicami. Z drugiej strony branie wszystkiego na wiarę jest niezbyt wiarygodne. Tylko czy istnieje alternatywa? Nie ma co się wywyższać i rościć sobie prawo do wykonania tej prawdziwej/finalnej/najlepszej regionalizacji polskich gór, a co za tym idzie - korony. Podsumowując - na dzień dzisiejszy nie ma lepszej regionalizacji z mapą, jak ta z 2018 roku.

→ czytaj więcej o świeżo ulepszonej regionalizacji Polski

Wyznaczenie pasm

Aby otrzymać finalną listę pasm górskich, weźmy wszystkie wyodrębnione mezoregiony w Karpatach w Polsce. Następnie wykreślmy te, które z definicji nie są pasmami górskimi np. kotliny,  czy obniżenia. Wszak ich najwyższe punkty byłyby na granicy z przylegającymi do nich pasmami, co oczywiście nie miałoby sensu.

Oto wszystkie mezoregiony w polskich Karpatach:

Zewnętrzne Karpaty Zachodnie

513.32 Pogórze Śląskie
513.33 Pogórze Wielickie
513.34 Pogórze Wiśnickie
513.45 Beskid Śląski
513.46 Kotlina Żywiecka
513.47 Beskid Mały
513.48 Beskid Makowski
513.49 Beskid Wyspowy
513.50 Pogórze Orawsko-Jordanowskie
513.51 Beskid Żywiecko-Orawski
513.52 Gorce
513.53 Kotlina Sądecka
513.54 Beskid Sądecki
513.55 Międzygórze Jabłonkowsko-Koniakowskie
513.56 Beskid Żywiecko-Kysucki
513.57 Pasma Pewelsko-Krzeczowskie
513.58 Działy Orawskie
513.59 Pogórze Popradzkie
513.61 Pogórze Rożnowskie
513.62 Pogórze Ciężkowickie
513.63 Pogórze Strzyżowskie
513.64 Pogórze Dynowskie
513.65 Pogórze Przemyskie
513.66 Obniżenie Gorlickie
513.67 Kotlina Jasielsko-Krośnieńska
513.68 Pogórze Jasielskie
513.69 Pogórze Bukowskie
513.71 Beskid Niski

Centralne Karpaty Zachodnie

514.11 Kotlina Orawsko-Nowotarska
514.12 Pieniny
514.13 Pogórza Przedtatrzanskie
514.14 Bruzda Podtatrzańska
514.15 Magura Spiska
514.52 Tatry Zachodnie
514.53 Tatry Wysokie
514.54 Tatry Reglowe

Zewnętrzne Karpaty Wschodnie

522.11 Góry Sanocko-Turczańskie 522.12 Bieszczady Zachodnie

Odrzucamy nie-góry

Teraz odrzućmy mezoregiony, które z definicji nie będą pasmami górskimi, jak wspomniałem wyżej.

513.46 Kotlina Żywiecka

Nie uwzględniamy, bo to kotlina.

513.53 Kotlina Sądecka

Nie uwzględniamy, bo to kotlina.

513.57 Pasma Pewelsko-Krzeczowskie

Pierwszy raz widzę to pasmo jako osobną jednostkę, która została wyłączona z Beskidu Makowskiego (względnie Żywieckiego) do samodzielnego mezoregionu. Nie znalazłem jednak uzasadnienia, czemu tak się stało.

Z podejścia na Gachowiznę w Paśmie Pewelsko-Krzeszowskim

Swoją drogą, czy czasem w publikacji nie ma błędu? W rzeczywistości nie spotkamy tam Krzeczowa ale Krzeszów, a więc pasmo powinno się nazywać Pewelsko-Krzeszowskie...

513.58 Działy Orawskie

Działy Orawskie odpowiadają Podbeskydskej Vrchovinie na Słowacji.

513.59 Pogórze Popradzkie

Dziwi przebieg granic i wprowadzenie Pogórza Popradzkiego, które łączy niestykające się ze sobą obszary tj. Pasmo Leluchowskie i Pasmo Eliaszówki, rozdzielone Beskidem Sądeckim.

Konsekwencją takiego wydzielenia jest to, że Eliaszówka mająca ponad 1000 m n.p.m. staje się najwyższym szczytem... pogórza.

Zaliczanie lub niezaliczanie Pogórza Popradzkiego do Beskidu Sądeckiego było i pewnie długo jeszcze pozostanie kwestią sporną.

Widok z Eliaszówki na Beskid Sądecki

513.66 Obniżenie Gorlickie

Nie uwzględniamy, bo to obniżenie.

513.67 Kotlina Jasielsko-Krośnieńska

Nie uwzględniamy, bo to kotlina.

514.11 Kotlina Orawsko-Nowotarska

Nie uwzględniamy, bo to kotlina.

514.14 Bruzda Podtatrzańska

Również nie uwzględniamy, bo bruzda to rów - najwyższy punkt jest na styku z innym pasmem, co nie ma większego sensu.

514.54 Tatry Reglowe

Choć Tatry Reglowe wydają się być trochę sztucznym tworem z punktu widzenia turystycznego, występują w różnych tatrzańskich atlasach jako osobna jednostka. Teraz zostały oficjalnie wydzielone do osobnego mezoregionu.

Tatry zimą

 

Finalnie otrzymujemy 32 pasma górskie.

Wysokości

Wysokości szczytów pochodzą z map Compass. W spornych przypadkach z geoportalu, który wysokości szczytów podaje do 1 miejsca po przecinku.

Wyznaczenie szczytów

Największym problemem w kwestii wyznaczenia szczytów jest przypadek Magury Spiskiej. Jest to pasmo położone na granicy Polski i Słowacji. Najwyższy punkt w granicach Polski ma zerową wybitność (leży na grani która zwieńczona jest już na Słowacji). Natomiast ten najwyższy punkt jest wyższy od najwyższego samodzielnego szczytu leżącego w tym paśmie w granicach Polski.

Co wobec tego zaliczamy do Korony? Najwyższy szczyt czy punkt? Postanowiłem tego nie rozstrzygać, aby każdy zainteresowany mógł sobie sam odpowiedzieć na to pytanie. W zestawieniu lądują więc obie pozycje.

Oprócz powyższej kwestii mamy więcej sytuacji niejasnych, o których przeczytasz poniżej.

Pogórze Śląskie

Najwyższym wzniesieniem będzie tu Jasieniowa (Goleszowska Górka) - 521 m. Jest kilka niewybitnych punktów na granicy Pogórza Śląskiego i Beskidu Małego, wyższych o parę metrów od Jasieniowej, jednak je należy odrzucić ze względu na brak precyzji w wyznaczonych granicach.

Pogórze Wielickie

Tutaj - Barnasiówka (566 m). Następne w kolejce jest wzgórze bez nazwy na zachód od Harbutowic (557 m).

Polana Pisana, Barnasiówka, Pogórze Wielickie

Pogórze Rożnowskie

Dąbrowska Góra - 581.2 m (49.6927317°N, 20.6894797°E).

Następna w kolejce jest Kobylnica (49.716556°N, 20.758444°E), wg geoportalu mająca dokładnie 579.1 m, czyli niższa o 130 cm.

Pogórze Bukowskie

Dziwi zaliczenie połowy pasma Bukowicy do Beskidu Niskiego.

Dla doprecyzowanych granic Pogórza Bukowskiego najwyższy będzie Jawornik - 693 m (49.472871°N, 21.982699°E).

Pogórze Wiśnickie

Jaszczurówka jest powszechnie uważana za najwyższy szczyt Pogórza Wiśnickiego. Według przyjętych w opracowaniu granic, znajduje się już ona w Beskidzie Wyspowym.

Zwycięzcą tutaj jest niestety góra bez nazwy z niewielką wybitnością i w dodatku blisko granicy pasma. Cóż jednak zrobić. Nazwę weźmy od przylegającego przysiółka i mamy Górki - 563 m (49.767145°N, 20.263014°E).

Działy Orawskie

Tu najwyższy będzie Wajdów Groń (928 m - Compass; 929.7 m - geoportal), a po słowacku Poprovka. Szczyt na granicy polsko-słowackiej. Następny w kolejce jest Kamionek (906 m).

Pogórza Przedtatrzańskie

Wedle nowoprzyjętych granic Pogórza Przedtatrzańskiego, najwyższa będzie Magura Witowska (1233 m), położona na granicy ze Słowacją.

Magura Spiska

Najwyższy punkt w granicach Polski ma zerową wybitność, tj. leży na grani która zwieńczona jest już na Słowacji. Tym punktem jest Górków Wierch (1046 m) na granicy polsko-słowackiej.

Kurasówka i Dudasowski Wierch - mapa

Najwyższym szczytem w granicach Magury Spiskiej jest natomiast Dudasowski Wierch, który wg geoportalu ma wysokość 1037.8 m. Drugim w kolejce szczytem jest Kurasówka (Kuraszowski Wierch), niższy od Dudasowskiego o zaledwie 20 cm.

Górków Wierch w Magurze Spiskiej - wcale nie jest szczytemKurasówka i nieoznaczony Dudasowski Wierch

Tatry Reglowe

Z tak przyjętymi granicami, najwyższym szczytem staje się Mała Królowa Kopa.

Góry Sanocko-Turczańskie

Znany konflikt Trohaniec vs Jaworniki. Na szczęście przy przyjętej regionalizacji wyraźnie widać, że Trohaniec zaliczany jest jeszcze do Bieszczadów, a więc na finalnej liście lądują Jaworniki (909 m).

Ukwiecone łąki w Górach Sanocko-Turczańskich

 

W ten sposób nasza finalna lista składa się z 33 pozycji (32 szczyty i 1 najwyższy punkt pasma niebędący szczytem). Zapraszam do zdobywania Korony Karpat Polskich!


Za współpracę przy opracowywaniu Korony Karpat Polski dziękuję Zimnemu.

 

Zainteresował Cię ten wpis? Może warto podzielić się nim z innymi?

Tagi: Karpaty, Karpaty Polskie, Korona Karpat Polskich