Biały Słoń - Pop Iwan - 2022 m

Góry Miejsca

Biały Słoń

Biały Słoń, czyli była filia Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego na górze Pop Iwan. Pełniła funkcję obserwatorium astronomicznego oraz meteorologicznego - głównie dla celów lotnictwa. Wyposażona była w nowoczesny sprzęt m.in.: astrograf (teleskop do fotografowania nieba) i refraktor (teleskop). Koszt budowy przekroczył astronomiczną jak na tamte czasy kwotę - ówczesny milion złotych.

Przez 14 miesięcy Biały Słoń był najwyżej położonym stale zamieszkanym budynkiem w granicach Polski.

A potem przyszła wojna...

Informacje

Projekt powstał na podstawie zamku w Przemyślu, w kształcie litery "L" z wieżą. Oficjalną nazwą było Obserwatorium Astronomiczno-Meteorologiczne na szczycie Pop Iwan, lecz szybko zaczęto je nazywać Białym Słoniem - od koloru ścian. Pierwotnie miało 5 pięter i 43 pomieszczenia. Ściany obserwatorium zrobione były z miejscowego piaskowca. Wszystkie materiały potrzebne do budowy obiektu niesione były przez miejscowych ludzi, konie huculskie oraz wspomagający 49 Huculski Pułk Strzelców.

Biały Słoń, Czarnohora

Biały Słoń szybko stał się obiektem opowieści i miejscowych legend wśród tutejszych Hucułów. Władysław Midowicz, kierownik placówki, napisał, że Huculi postrzegali obserwatorium jako ogromną armatę, zdolną atakować sąsiednie kraje.

Wg Władysława Midowicza, największym problemem załogi stacjonującej w obserwatorium była woda, a właściwie jej brak. Noszono ją ze strumienia oddalonego o ponad 5 km.

Historia

W lecie 1936 roku wmurowano kamień węgielny pod budowę tego obserwatorium, którego otwarcie odbyło się 29 czerwca 1938 r.

Na Popie Iwanie, Czarnohora

17 września 1939 zerwano łączność radiową z obserwatorium. Polska załoga spakowała najcenniejszy sprzęt i udała się dzień później w kierunku granicy węgierskiej. Zaraz przed końcem września 1939 r., placówka została przejęta przez sowietów. Podczas ataku Niemiec na ZSRR w 1941 r. (Unternehmen Barbarossa) obserwatorium zostało zajęte przez siły Wehrmachtu. Później Niemcy przekazali budynek wojsku węgierskiemu, które stacjonowało tu do końca 1944 r. Po opuszczeniu budynku przez wojska węgierskie w 1945 r. stopniowo rozkradziono całe wyposażenie i doprowadzono go do stanu ruiny, w jakim obecnie się znajduje.

Refraktor, który zdemontowano i wywieziono tuż przed zajęciem obserwatorium przez sowietów, przechowywany był w Budapeszcie, potem w Wiedniu, a po wojnie wrócił do kraju. Obecnie znajduje się w Obserwatorium Astronomicznym w Chorzowie.

Na dachu Popa Iwana, Czarnohora

Są pomysły, by odnowić obserwatorium (zarówno przez Ukraińców, jak i we współpracy z Polakami), jednakże tempo prac do najszybszych nie należy. A może to i dobrze?

Dojazd

Do wsi Szybene (Шибене)

Pociąg Rachów - Worochta (ukr. Ворохта) - Lwów (ukr. Львів)

Do Worochty można dojechać pociągiem Lwów - Worochta, do Werchowyny busem z Worochty lub np. z Iwano-Frankowska. Dostajemy się do rozjazdu na Burkut z głównej drogi Werchowyna - Worochta. Przejeżdżają tędy 2 busy dziennie w kierunku Szybenego, możemy też coś łapać w górę Czarnego Czeremoszu, tutejsi autochtoni są uczynni.

Do wsi Dzembronia (Дземброня)

Do rozjazdu na Burkut z głównej drogi Werchowyna - Worochta możemy się dostać jak opisałem powyżej. Przejeżdżają tędy 2 busy dziennie do Dzembronii, jednak możemy iść przy okazji coś łapiąc. W Dzembronii Dolnej odbijamy w prawo, skąd do Dzembronii zostaje jeszcze jakaś godzina drogi.

Do uroczyska Komen (Комен)

Dostajemy się do Rachowa (Рахів), np. pociągiem relacji Lwów - Rachów. Z Rachowa jedzie kilka busów dziennie do wsi Łuhy (Луги). Stamtąd albo idziemy na nogach, albo łapiemy coś jadącego w górę Białej Cisy. Przy moście skręcamy w lewo, a do uroczyska Komen docieramy idąc wzdłuż potoku Wełyki Balcatul.

Trasa

Od wsi Szybene (Шибене)

Wzdłuż potoku Szybene do osady Pohorylec, potem wchodzimy w las z prawej strony i mozolnie pniemy się w górę rozoraną drogą aż do dużej polany ze stają (Połonina Wesnarka lub Połonina Szuryn). Staję mijamy z lewej strony, kierując się na północ. Po niedługiej wędrówce w lesie dochodzimy do Jeziora Mariczejka (Маричейка). Idziemy dalej, stopniowo opuszczając las iglasty, a potem kosówki, wychodzimy na bardziej otwartą przestrzeń. Na szczyt (48.046944°N, 24.627222°E) idziemy połoniną w kierunku północno-wschodnim.

Od wsi Dzembronia (Дземброня)

Za sklepem w lewo, w kierunku Połoniny Smotrec (Полонина Смотрич), gdzie znajduje się owczarnia (staja). Dalej możemy iść granią Smotreców (Mały Smotrec, Średni Smotrec oraz Smotrec - 1894 m) lub przez Uchaty Kamień. Oba warianty łączą przed wejściem na zwornikowy wierzchołek Balcatul (Бальзатул, 1851 m), z którego idziemy granią prosto na szczyt (48.046944°N, 24.627222°E), w kierunku południowym.

Od uroczyska Komen (Комен)

Idziemy drogą do klauzy Balcatul, gdzie skręcamy w las po prawej stronie i zaczynamy się piąć mozolnie, dość stromo w górę aż wychodzimy na polanę (Połonina Hawarienka). Idziemy dalej w kierunku wschodnim, przez Połoninę Wertopy (skąd roztaczają się piękne widoki zarówno na Czarnohorę jak i Karpaty Marmaroskie) i dochodzimy do grani, przy słupku nr 13. Skręcamy w lewo, by przez Waskul (1731 m) dojść na szczyt Popa Iwana (48.046944°N, 24.627222°E). Tuż pod szczytem dość stromo - nie polecam zimą.

 

Zainteresował Cię ten wpis? Może warto podzielić się nim z innymi?

Tagi: Biały Słoń, Czarnohora, Pop Iwan

Czarnohora - mapa turystyczno-nazewnicza
Czarnohora - mapa turystyczno-nazewnicza

1:60 000 | Wojciech Krukar, Mateusz Troll; wyd. Ruthenus, Krosno 2010

Koniec z wojskowymi mapami, reprintami itp. - w 2010 r. powstała pierwsza dokładna mapa turystyczna całego pasma Czarnohory! Świetny podkład, kolory i cieniowanie. WGS-84. Na odwrocie wiele ciekawych i przekrojowych informacji. Na pochwałę zasługuje słownik wybranych nazw geograficznych. Widać, że autorzy włożyli wiele wysiłku w powstanie tej mapy. Jedynym mankamentem jest brak alternatywnych nazw pisanych cyrylicą.

Zakres mapy: Rachów, Bliźnica (Świdowiec) na wschodzie, Werchowyna (Żabie) na zachodzie, Worochta na północy oraz Stih (Stoh, Karpaty Marmaroskie) na południu.

4 lata temu

martuś

Obserwatorium na Popie Iwanie pod dachem - patrzcie co to się dzieje!?

4 lata temu

Maryśka

Bardzo fajne i pomocne

2 lata temu

Stan

Polacy płacą, a jak znam życie Ukraińcy powieszą ukraińską flagę i przybiją tabliczkę, że obserwatorium zbudował ukraiński naukowiec....

Skomentuj...