Regionalizacja Karpat Węgierskich

Jak Madziarzy dzielą i swój kraj i Karpaty znajdujące się na terenie Węgier?

Regionalizacja Węgier

Regionalizacja fizycznogeograficzna Węgier została opracowana w Instytucie Badań Geograficznych Węgierskiej Akademii Nauk w drugiej połowie lat 80. XX wieku pod redakcją Sándora Marosiego i Sándora Somogyi. Poprawione i rozszerzone wydanie pracy ukazało się w 2010 roku - Magyarország kistájainak katasztere (2010). Na tej publikacji będę bazować.

Węgierscy geografowie dzielą swój kraj na 6 makroregionów (węg. nagytáj). Te podzielone są na mezoregiony (węg. középtáj), a najbardziej szczegółową jednostką są mikroregiony (węg. kistáj).

1. Alföld - Wielka Nizina Węgierska, na której leży znacząca większość terytorium obecnych Węgier. Wielka Nizina Węgierska to część Kotliny Panońskiej.

2. Kisalföld - Mała Nizina Węgierska, również część Kotliny Panońskiej w jej północno-zachodniej części.

3. Nyugat-magyarországi-peremvidék - czyli dosłownie: zachodni region przygraniczny Węgier. Funkcjonującym terminem jest też: region krain brzeżnych Zachodnich Węgier. Zawiera w sobie m.in. wzgórza Zalai i Przedgórze Alpejskie (tak! m.in. Góry Sopron i Kőszeg to wschodnie przedłużenie Alp).

4. Dunántúli-dombság - Wysoczyzny Zadunajskie, czyli lekko pagórkowaty region w centralnej części Kotliny Panońskiej.

5. Dunántúli-középhegység - Średniogórze Zadunajskie, pasmo niewysokich gór zrębowych w centralnej części Kotliny Panońskiej, rozdziela Kotlinę Zachodniopanońska od Wysoczyzn Zadunajskich i Wielkiej Niziny Węgierskiej.

6. Észak-magyarországi-középhegység - Średniogórze Północnowęgierskie, czyli makroregion należący do Wewnętrznych Karpat Zachodnich, i to nim dalej się będziemy zajmować.

 

Regionalizacja Karpat Węgierskich

Prawie 1/10 powierzchni Węgier zaliczamy do Karpat!

Średniogórze Północnowęgierskie, należące do Wewnętrznych Karpat Zachodnich, dzieli się na 8 mezoregionów (węg. középtáj).

6.1. Visegrádi-hegység

Polska nazwa: Góry Wyszehradzkie

Choć Gór Wyszehradzkich Kondracki nie zaliczał już do Karpat, lecz do jednostki 552 Średniogórze Zadunajskie (Dunántúli-középhegység), to węgierscy geografowie wciągają je do Északi-középhegység (517.2-5 Średniogórze Północnowęgierskie), a co za tym idzie, uznają ich przynależność do Wewnętrznych Karpaty Zachodnich.

Granica pomiędzy Górami Wyszehradzkimi i Górami Pilis, a więc jednocześnie granica Średniogórza Północnowęgierskiego i Średniogórza Zadunajskiego, i finalnie granica Wewnętrznych Karpat Zachodnich jest bardzo niepozorna - biegnie dolinami potoków wypływających spod przełęczy pod Dobogó-kő.

Granica pomiędzy Górami Wyszehradzkimi i Górami Pilis

6.2. Börzsöny

Polska nazwa: Góry Börzsöny (słow. Brežany)
Regionalizacja wg Kondrackiego: 517.5

Góry położone na zachodnich rubieżach Średniogórza Północnowęgierskiego, w całości na terenie Węgier. Wznoszą się ponad 700 m nad dolinę Dunaju i Ipoli.

6.3. Cserhátvidék

Polska nazwa: Góry Czerhat
Regionalizacja wg Kondrackiego: 517.4

Niewysokie góry i wzgórza pomiędzy Matrą i Górami Börzsöny. Od północy Góry Czerhat stykają się ze słowacką Cerovą vrchoviną.

6.4. Mátravidék

Polska nazwa: Góry Matra
Regionalizacja wg Kondrackiego: 517.3

Znane i popularne Góry Matra z 3 najwyższymi szczytami Węgier - Kékes (1014 m), Hidas-bérc (971 m) i Galya-tetó (965 m).

6.5. Bükkvidék

Polska nazwa: Góry Bukowe
Regionalizacja wg Kondrackiego: 517.2

Krasowe góry w całości położone na terytorium Węgier. Środkową część pasma zajmuje Park Narodowy Gór Bukowych. Ponad 20 szczytów przekracza 900 m n.p.m.

6.6. Aggtelek–Rudabányai-hegyvidék

Polska nazwa: Kras Słowacko-Węgierski
Regionalizacja wg Kondrackiego: 516.2

Kras Słowacko-Węgierski leży na pograniczu Węgier i Słowacji. Kraina usłana setkami jaskiń krasowych.

Dosłowne tłumaczenie: Wzgórza Aggtelecko-Rudabanyańskie. Region występuje również pod nazwami: Aggteleki-karszt, Gömör-Tornai karszt, po słowacku: Slovenský kras, Aggtelecký kras lub Gemersko-turniansky kras.

6.7. Tokaj–Zempléni-hegyvidék

Polska nazwa: Góry Zemplińskie / Góry Tokajskie
Regionalizacja wg Kondrackiego: 517.1

Góry Zemplińskie to południowa część Gór Tokajsko-Slańskich. Góry Tokajsko-Slańskie to po węgiersku Eperjes–Tokaji-hegység. Słowacy i Węgrzy dzielą je na 2 jednostki: Góry Slańskie (Slanské vrchy) po stronie słowackiej i Tokaji-hegység (Góry Tokajskie) po węgierskiej stronie. Tokaji-hegység zwane są także Zempléni-hegység a więc Górami Zempleńskimi.

Zachód słońca nad Várhegy, Sátor-hegy i Magas-hegy

I tu uwaga, ponieważ łatwo się pomylić. Wszak Zemplínske vrchy to inne pasemko położone na Słowacji, z najwyższym szczytem Rozhľadňa. Zemplínske vrchy to po węgiersku Zempléni-szigethegység. Choć Madziarzy podają, że Zempléni-szigethegység opadają małym skrawkiem na Węgry, to de facto kończą się one na granicy, nie przyjmując żadnej sensownej kulminacji po stronie Węgier.

6.8. Észak-magyarországi-medencék

W dosłownym tłumaczeniu Północnowęgierskie Baseny. Sensowniejsze tłumaczenie: Kotlina Północnowęgierska. U Kondrackiego ten region funkcjonuje pod nazwą 516.1 Kotlina Południowosłowacka, choć jego granice nie pokrywają się dokładnie z podziałem węgierskim.

Kotlina Północnowęgierska to nieciągły obszar okalający pozostałe mezoregiony na terenie Średniogórza Północnowęgierskiego:

Mezoregion 6.8. Észak-magyarországi-medencék

 

Uwagi

  • Wzgórza Gödöllői (Gödöllői-dombság), choć wg Kondrackiego należą do Wielkiej Niziny Węgierskiej, Węgrzy zaliczają je do Średniogórza Północnowęgierskiego (6. Észak-magyarországi-középhegység). Nic to jednak nie zmienia, ponieważ węgierska geografia traktuje te wzgórza jako część Gór Cserhát (6.3. Cserhátvidék).
  • Wyżyna Cserehát (nie mylić z górami Cserhát) stanowi największą rozbieżność pomiędzy węgierskim podziałem a podziałem Karpat Kondrackiego. Dla naszego znamienitego geografa Cserehát w randze makroregionu przynależał bezpośrednio do Wewnętrznych Karpat Zachodnich. Węgrzy jednak tak nie robią - dzielą Cserehát na mikroregiony: 6.8.53. Keleti-Cserehát (Wschodni Cserehát) + 6.8.54. Nyugati-Cserehát (Zachodni Cserehát), lecz zaliczają w całości do Kotliny Północnowęgierskiej (6.8. Észak-magyarországi-medencék).

Źródła

Bazą do stworzenia powyższej listy był Geograficzny Podział Węgier (Magyarország földrajzi kistájainak növényzete) wraz z mapami GIS. Dobry, tabelaryczny spis makro, mezo i mikroregionów węgierskich znajduje się też na stronie Magyarország földrajzi kistájai. Analiza wzbogacona konfrontacją z podziałem Kondrackiego, i powszechnie przyjętą regionalizacją fizycznogeograficzną Węgier, czyli: Magyarország kistájainak katasztere (2010). Dokładne współrzędne szczytów do mapy pochodzą z openstreetmap.org i modelu SRTM.

 

Zainteresował Cię ten wpis? Może warto podzielić się nim z innymi?

Tagi: Karpaty Węgierskie, Korona Karpat Węgierskich, Węgry

Korona Karpat Węgierskich
Korona Karpat Węgierskich
Góry

8 października 2021  |  Czytaj po polsku

Karpaty Węgierskie? Ale jak to, przecież Węgry są płaskie. No nie do końca...

Zapraszam do Korony Karpat Węgierskich.

Korona Karpat Węgierskich - wyznaczenie i opracowanie
Korona Karpat Węgierskich - wyznaczenie i opracowanie

25 lutego 2024  |  Czytaj po polsku

Opisuję jak powstało opracowanie Korony Karpat Węgierskich - lista pasm i najwyższych szczytów w tych pasmach.

Wielka Korona Karpat
Wielka Korona Karpat
Góry

8 października 2021  |  Czytaj po polsku

Wielka Korona Karpat to projekt zdobycia najwyższych szczytów wszystkich pasm górskich w Karpatach.

Do odkrycia ~300 karpackich pasm górskich! Gotowy na przygodę życia?

Jak wyznaczać szczyty do koron?
Jak wyznaczać szczyty do koron?
Góry

29 listopada 2023  |  Czytaj po polsku

2 lata temu opublikowałem projekt Wielkiej Korony Karpat. Jako że zasady opracowywania koron karpackich dla każdego kraju są podobne, opisuję zbiorczo moje przemyślenia i wnioski.

Od technikaliów m.in. jak wyznaczać najwyższe szczyty w paśmie, po pytania natury czysto teoretycznej i koncepcyjnej m.in. co jest szczytem?

Nowa regionalizacja polskich Karpat
Nowa regionalizacja polskich Karpat
Góry

10 października 2019  |  Czytaj po polsku

Nowe pasma górskie w Polsce - np. Pewelsko-Krzeszowskie. Rozdzielenie Beskidu Żywieckiego. Tatry Reglowe. Pomijana często Magura Spiska.. I cały szpaler niedocenianych pogórz, których część podchodzi pod 1000 m n.p.m.

To tylko skrót zmian w regionalizacji fizyczno-geograficznej Polski opublikowanej niedawno. Jakie oznacza to konsekwencje dla nas - fanów Karpat i górołazów?

Regionalizacja Karpat Słowackich
Regionalizacja Karpat Słowackich
Góry

14 grudnia 2021  |  Czytaj po polsku

Podstawowe informacje o tym, jak Słowacy dzielą swoją część Karpat.

Regionalizacja Karpat Czeskich
Regionalizacja Karpat Czeskich
Góry

9 lutego 2022  |  Czytaj po polsku

Karpaty, zajmując ~8% powierzchni Czech, nie dominują w ojczyźnie Krecika. Nie można jednak o nich zapomnieć.

Regionalizacja Karpat Ukraińskich
Regionalizacja Karpat Ukraińskich
Góry

28 lutego 2016  |  Czytaj po polsku

Najtrudniejszą rzeczą przy tworzeniu turystyczno-poglądowej mapy Karpat Ukraińskich oraz Kompendium o Karpatach Ukraińskich było opracowanie listy wszystkich pasm górskich a także wyznaczenie granic tych pasm. Wydawać by się mogło, że taka standaryzacja to dość prozaiczna sprawa. Nic bardziej mylnego!

Regionalizacja Karpat Rumuńskich
Regionalizacja Karpat Rumuńskich
Góry

21 listopada 2021  |  Czytaj po polsku

Lista niejednoznaczności przebiegów pasm górskich oraz najwyższych szczytów w ich ramach. 

W trakcie opracowywania.

Skomentuj...