Jak wyznaczać szczyty do koron?

Góry

2 lata temu opublikowałem opracowanie projektu Wielkiej Korony Karpat. Zdobycie Wielkiej Korony Karpat oznacza zdobycie Korony Karpat każdego z 8 karpackich krajów: Polski, Czech, Słowacji, Ukrainy, Rumunii, Węgier, Serbii i Austrii. Ponad 300 pasm do odkrycia!

Od tego czasu otrzymałem pokaźną ilość wiadomości i komentarzy szeroko omawiających tą tematykę, za co serdecznie dziękuję. Nierzadko szanowni Czytelnicy prosili mnie o dokładniejsze wytłumaczenie mojego sposobu opracowywania koron.

Jako że zasady opracowywania koron karpackich dla każdego kraju są podobne, poniżej opisuję zbiorczo moje przemyślenia i wnioski.

 

Regionalizacje i pasma górskie

Samo wyznaczenie najwyższych szczytów w pasmach górskich to już wisienka na torcie, jeśli mamy listę i granice tychże pasm. A to z tymi jest największy kłopot. Potrzebujemy porządnej regionalizacji, aby wiedzieć jakie regiony wchodzą w skład naszego obszaru zainteresowania, w tym przypadku Karpat. Potrzebujemy precyzyjnego przebiegu granic w formie cyfrowej, do dalszej analizy.

Regionalizacja Karpat Polskich

W karpackiej koronie każdego kraju chciałem brać najlepszą (najbardziej ugruntowaną) istniejącą regionalizację i na jej podstawie formułować dalsze wnioski. To jednak czasami nie wystarcza, ponieważ nawet po przekopaniu istniejących geograficznych publikacji naukowych, nie znajdziemy tam sensownych map, przygotowanych we współczesny, zcyfryzowany sposób.

Na szczęście dla Słowacji, Czech, Węgier, a i od niedawna dla Polski, ten problem poniekąd się rozwiązał, ponieważ istnieją dokładne mapy GIS odpowiednich instytutów naukowych w danych krajach, dzięki którym znamy granice przebiegu pasm. Dużo gorzej jest z Ukrainą, a zwłaszcza z Rumunią. Austriacy nie bardzo się bawią w Karpaty, ale to im można wybaczyć. Serbia w temacie regionalizacji stoi moim zdaniem lepiej niż Rumunia.

Korona Karpat Słowackich - mapa poglądowa

Aby otrzymać finalną listę pasm górskich, bierzemy wszystkie wyodrębnione jednostki na tym samym poziomie podziału w Karpatach.

  • dla Polski będą to mezoregiony należące do podprowincji: 513 Zewnętrzne Karpaty Zachodnie, 514-515 Centralne Karpaty Zachodnie i 522 Zewnętrzne Karpaty Wschodnie
  • dla Słowacji będą to celki (od słow. celok) należące do podprowincji: Zewnętrzne Karpaty Zachodnie, Wewnętrzne Karpaty Zachodnie, Zewnętrzne Karpaty Wschodnie, Wewnętrzne Karpaty Wschodnie
  • dla Czech będą to celki (od czeskiego celek) należące do podprowincji Vnějších Západních Karpat i Vněkarpatské sníženiny
  • itd.

Czemu nie odrzucamy obszarów, które z nazwy nie są górami? Np. kotliny, międzygórza itp.?

  1. Bo to tylko nazwy, a nazwy są różne, czasem mają naleciałość historyczną/etnograficzną która przewyższa charakter geograficzny.
  2. Bo tam też często są góry. Najlepszym przykładem jest Zwoleńska Kotlina na Słowacji. Z nazwy kotlina, otoczona jest wyższymi pasmami górskimi (m.in. Starohorskie Wierchy, Kremnickie Wierchy, Poľana). Ale... na terenie tej kotliny, Słowacy wydzielają pogórza i wysoczyzny! Najwyższy szczyt jest tu wyznaczyć łatwo, co więcej - jest on wyższy od niejednego najwyższego wierzchołka pełnoprawnego pasma górskiego!

 

Jak znaleźć najwyższy wierzchołek w paśmie?

Mając dokładne granice danego pasma/obszaru w formie zamkniętego śladu GPS/ścieżki, czyli po prostu wielokąta/polygonu, możemy zabrać się za poszukiwania.

W skrócie robię to tak:

  • za pomocą Google Earth wyznaczam kandydatów
  • każdego kandydata weryfikuję w najdokładniejszych dostępnych mapach topograficznych dla danego kraju

A zatem jak wyznaczyć kandydatów w Google Earth? Będziemy nanosić płaszczyzny na określonych wysokościach bezwzględnych o kształcie tego obszaru. Dzięki temu wszystko co niższe zostanie przykryte przez daną płaszczyznę, a wszystko co wyższe będzie "wystawać".

1. Bierzemy nasz obszar. Dla przykładu posłużymy się Kotliną Sądecką:

Google Earth - Kotlina Sądecka

2. Ustawiamy we właściwościach danej warstwy wysokość na absolutną i wpisujemy ją (np. 500):

Google Earth - ustawienie warstwy na wysokości absolutnejGoogle Earth - ustawienie warstwy na wysokości absolutnej

3. Widzimy, że sporo obszaru Kotliny Sądeckiej wystaje ponad 500 m n.p.m. Zwiększamy więc wysokość aż dochodzimy do 650 m, gdzie zostaje tylko kilku kandydatów:

Google Earth - ustawienie warstwy na wysokości absolutnej 650 m

Następnie kopiujemy współrzędne każdego z tych kandydatów i weryfikujemy - co to jest oraz jaką ma wysokość na najlepszej dostępnej pozycji kartograficznej dla danego obszaru.

Dla przykładu - 5 najwyższych szczytów Kotliny Sądeckiej na polskim geoportalu:

Kotlina Sądecka - najwyższe szczyty - geoportal

Uwaga. Płaszczyznę warto specjalnie obniżyć przynajmniej o kilkanaście metrów od potencjalnego zwycięzcy, by "wypłynęło" więcej najwyższych wierzchołków danego regionu. A następnie każdy z nich zweryfikować z mapą topograficzną utwierdzając się, jakie mają wysokości. Dobrze tak zrobić z 2 powodów:

1. Dane wysokościowe jakie używa Google Earth pochodzą z SRTM, czyli jest to numeryczny model terenu, który interpoluje wysokość dla danego punktu na podstawie założonej siatki. Ponadto SRTM sam w sobie jest obarczony błędem. To dobrze widać w górach ostrych, skalistych i wysokich. Rysy w Google Earth w najwyższym punkcie mają 2470 m:

Rysy w Google Earth - niedokładność SRTM

2. Różnice między kandydatami, które Google Earth może rozstrzygać w jeden sposób, geoportal/dokładna mapa topograficzna rozstrzygnie inaczej. Dobrze to widać na przykładzie Kotliny Sądeckiej, gdzie najwyższych wierzchołków o zbliżonych wysokościach jest aż 5! A do tego wierzchołek wskazany jako najwyższy przez Google Earth nie jest zbieżny z innymi źródłami:

Kotlina Sądecka - płaszczyzna na 655 m n.p.m.

W polskich górach porównuję szczyty m.in. z geoportalem (mapą i modelem terenu), mapami Compass i mapy.cz (które korzystają z openstreetmap).

W Karpatach Słowackich i Czeskich korzystam głównie z geoportali (np. czeskiego ags.cuzk.cz), mapy.cz i mapy.dennikn.sk na podkłacie Shocart. W Rumunii wygrywa rumuński geoportal geoportal.ancpi.ro i mapy Munţii Noştri. Karpaty Ukraińskie to przede wszystkim mapy ASSA / Karpackie Ścieżki pod wodzą Wasyla Hutariaka.

 

Co to jest szczyt? 

Nie jest jednak tak kolorowo. Nie dla każdego obszaru łatwo jest wyznaczyć najwyższy szczyt. Dobrym przykładem jest tutaj polska część Magury Spiskiej. Najwyższa część tego pasma znajduje się na polsko-słowackiej granicy, za Górków Wierchem, na grani Repiska:

Górków Wierch w Magurze Spiskiej - wcale nie jest szczytem

Czyli najwyższy punkt w granicach polskiej Magury Spiskiej znajduje się na granicy pasma. Co więcej, nie jest on szczytem tj. nie ma wybitności. Dla kontrastu, najwyższym szczytem o niezerowej wybitności jest leżący nieopodal Dudasowski Wierch, który jest niższy o kilka metrów od wspomnianego punktu przy Górków Wierchu. Czytaj więcej o tym problemie w opracowaniu Korony Karpat Polskich.

I co teraz? Co wciągamy na listę dla Magury Spiskiej? Mamy do wyboru:

  • wyższy punkt, który nie jest szczytem
  • niższy punkt, który jest szczytem

Tak naprawdę dochodzimy tu do bardzo metafizycznego pytania, co jest szczytem? Ile taki punkt musi mieć wybitności, by był uznany jako szczyt? Więcej od 0 (wystająca skałka na ścieżce)? A może 1 metr? 10 metrów? A jak nie 10 metrów to czemu nie 100 metrów, a może 300? Słowacy na hiking.sk w swoim opracowaniu korony słowackiej przyjęli próg 10% wysokości, tj. uznają jako szczyt taki, którego wybitność jest większa niż 10% jego wysokości.

Gdy zapytamy o najwyższy szczyt w Polsce, usłyszymy Rysy. Jak to przystaje do faktu, że polski wierzchołek Rysów ma wybitność 7 metrów? Czy coś co ma wybitność kilku metrów jest w ogóle szczytem?

Polski wierzchołek Rysów a w tle Babia Góra

Matematycznie rzecz biorąc można stwierdzić, że wszystko co ma niezerową wybitność jest wierzchołkiem/szczytem. Angielska definicja summit na wikipedii mówi tak: 

Whether a highest point is classified as a summit, a sub peak or a separate mountain is subjective. The UIAA definition of a peak is that it has a prominence of 30 metres (98 ft) or more; it is a mountain summit if it has a prominence of at least 300 metres (980 ft). Otherwise, it's a subpeak.

Czyli po 1) definicja jest subiektywna, a po 2) zakłada się tzw. a certain cutoff value, dla wybitności powyżej której uznajemy coś za szczyt lub nie.

Podobnych przykładów można mnożyć, np. kwestia Kamenná lúka (1201 m) vs Krzemieniec - rázc. (1207 m) w Bukowskich Wierchach na Słowacji.

Widzimy więc, że nawet tak podstawowa sprawa nie jest rozstrzygnięta.

Dobrze przedstawia to Tom Scott w fimie What counts as a mountain? - czyli Co traktujemy jako szczyt?

 

Niedoskonałości granic

Gdy granice danego pasma/obszaru przebiegają w naturalny sposób np. dolinami, rzekami - wówczas wszystko jest proste. Sytuacja komplikuje się, gdy granica idzie sztucznie np. po poziomicach lub na przestrzał (a są takie przypadki). 

Jeśli dołożymy do tego najwyższy punkt/szczyt pasma leżący właśnie na takiej granicy - mamy receptę na niezłą zagwozdkę. Jesteśmy wszak uzależnieni od dokładności przebiegu takiej granicy. A te mają swoją rozdzielczość.

Dobrym przykładem jest Bruzda Podtatrzańska. Jej najwyższy punkt jest na styku tego mezoregionu z Tatrami Reglowymi:

Bruzda Podtatrzańska - płaszczyzna na 1180 m n.p.m.

Mamy więc do czynienia z punktem na granicy pasma o wysokości 1182 m oraz niezbyt wybitnym szczytem Międzydrogi (1170 m).

Bruzda Podtatrzańska - najwyższe punkty - geoportal

A więc to od dokładności przebiegu granicy należy dokładność wyznaczenia najwyższego punktu.

Choć umówmy się, jest to dość sztuczne.

 

Podsumowanie

W swoich opracowaniach do karpackich koron chciałem uniknąć definiowania kolejnych założeń, które zawsze będą później polem do kwestionowania. Nie chciałem decydować za innych, podejmować arbitralnych decyzji czy stawać w opozycji do obecnych opracowań. Przeanalizowałem jedynie i nakreśliłem obecną sytuację.

W przypadku nieścisłości i niejednoznaczności w danym paśmie górskim przedstawiam więcej alternatyw i pozostawiam wolność do samodzielnego decydowania. Aby każdy zainteresowany mógł sobie sam w sercu rozsądzić, co wybiera

A w przypadku Magury Spiskiej wejdźmy zarówno na Górków Wierch jak i Dudasowski, albo na jeden z nich wedle swojego uznania. W końcu zdobywamy korony dla siebie, prawda?

 

Zainteresował Cię ten wpis? Może warto podzielić się nim z innymi?

Tagi: Karpaty, Korona Karpat Austriackich, Korona Karpat Czeskich, Korona Karpat Polskich, Korona Karpat Rumuńskich, Korona Karpat Serbskich, Korona Karpat Słowackich, Korona Karpat Węgierskich, Wielka Korona Karpat

Wielka Korona Karpat
Wielka Korona Karpat
Góry

8 października 2021  |  Czytaj po polsku

Wielka Korona Karpat to projekt zdobycia najwyższych szczytów wszystkich pasm górskich w Karpatach.

Do odkrycia ~300 karpackich pasm górskich! Gotowy na przygodę życia?

Korona Karpat Polskich - wyznaczenie i opracowanie
Korona Karpat Polskich - wyznaczenie i opracowanie
Góry

10 października 2019  |  Czytaj po polsku

Opisuję wszystkie wątpliwości, dywagacje i rozważania dotyczące wyznaczenia oraz opracowania Korony Karpat Polskich.

Korona Karpat Słowackich - wyznaczenie i opracowanie
Korona Karpat Słowackich - wyznaczenie i opracowanie
Góry

8 października 2021  |  Czytaj po polsku

To nie jest artykuł, który się będzie dobrze czytać. Jest on kierowany do fanatyków chcących poznać jak powstało opracowanie Korony Karpat Słowackich.

Korona Karpat Czeskich - opracowanie
Korona Karpat Czeskich - opracowanie
Góry

2 lutego 2022  |  Czytaj po polsku

Przemyślenia, wątpliwości i wnioski wysnute podczas opracowywania Korony Karpat Czeskich.

Korona Karpat Polskich
Korona Karpat Polskich
Góry

10 października 2019  |  Czytaj po polsku

Przedstawiam Koronę Karpat Polskich, opracowaną w oparciu o zaktualizowaną regionalizację fizyczno-geograficzną Polski z 2018 r. Mamy aż 38 mezoregionów leżących w polskich Karpatach!

Korona Karpat Ukraińskich | Korona Gór Ukrainy
Korona Karpat Ukraińskich | Korona Gór Ukrainy
Góry

13 kwietnia 2014  |  Czytaj po polsku

Zdobądź Koronę Gór Ukrainy - wszystkie najwyższe szczyty poszczególnych 23 pasm naszego wschodniego sąsiada. 3... 2... 1... start!

Korona Karpat Słowackich | Korona Gór Słowacji
Korona Karpat Słowackich | Korona Gór Słowacji
Góry

8 października 2021  |  Czytaj po polsku

77 pasm do zdobycia w ramach Korony Karpat SłowacjiCzyli 77 wyśmienitych argumentów, by odkrywać góry naszego południowego sąsiada!

Korona Karpat Rumuńskich
Korona Karpat Rumuńskich
Góry

8 października 2021  |  Czytaj po polsku

Najwięcej Karpat jest w Rumunii a do tego połowa Rumunii to Karpaty. Nie poznamy Karpat wcale a wcale, jeśli nie zrobimy setek kilometrów po Karpatach Rumuńskich.

A pretekstem do ich poznania jest Korona Karpat Rumuńskich. Prawie 100 pasm górskich do odwiedzenia!

Korona Karpat Czeskich
Korona Karpat Czeskich
Góry

8 października 2021  |  Czytaj po polsku

Karpaty Czeskie ciągną się przez cały wschód kraju, od Cieszyna do Devina. W skład Karpat Czesi zaliczają 20 mezoregionów (zwanych po czesku celkami).

Oto Korona Karpat Czeskich

Korona Karpat Austriackich
Korona Karpat Austriackich
Góry

8 października 2021  |  Czytaj po polsku

Austria raczej kojarzy się z Alpami. Jednak karpackie macki sięgają i tam. Nie jest jednak ich wiele, bo tylko 0,18% powierzchni ogólnej Karpat zajmują Karpaty Austriackie. Ale są.

Zapraszam do Korony Karpat Austriackich.

Korona Karpat Węgierskich
Korona Karpat Węgierskich
Góry

8 października 2021  |  Czytaj po polsku

Karpaty Węgierskie? Ale jak to, przecież Węgry są płaskie. No nie do końca...

Zapraszam do Korony Karpat Węgierskich.

Korona Karpat Serbskich
Korona Karpat Serbskich
Góry

8 października 2021  |  Czytaj po polsku

Czy Karpaty kończą się na Dunaju? Dla wielu zaskakujące może być to, że... nie. Ciągną się dalej, wgłąb Serbii. 

Co to oznacza dla nas? Jeszcze więcej Karpat do odkrycia, jeszcze więcej karpackich szczytów do zdobycia. Zapraszam do Korony Karpatch Serbskich.

Regionalizacja Karpat Rumuńskich
Regionalizacja Karpat Rumuńskich
Góry

21 listopada 2021  |  Czytaj po polsku

Lista niejednoznaczności przebiegów pasm górskich oraz najwyższych szczytów w ich ramach. W trakcie opracowywania.

Regionalizacja Karpat Czeskich
Regionalizacja Karpat Czeskich
Góry

9 lutego 2022  |  Czytaj po polsku

Karpaty, zajmując ~8% powierzchni Czech, nie dominują w ojczyźnie Krecika. Nie można jednak o nich zapomnieć.

Regionalizacja Karpat Słowackich
Regionalizacja Karpat Słowackich
Góry

14 grudnia 2021  |  Czytaj po polsku

Podstawowe informacje o tym, jak Słowacy dzielą swoją część Karpat.

Regionalizacja Karpat Ukraińskich
Regionalizacja Karpat Ukraińskich
Góry

28 lutego 2016  |  Czytaj po polsku

Najtrudniejszą rzeczą przy tworzeniu turystyczno-poglądowej mapy Karpat Ukraińskich oraz Kompendium o Karpatach Ukraińskich było opracowanie listy wszystkich pasm górskich a także wyznaczenie granic tych pasm. Wydawać by się mogło, że taka standaryzacja to dość prozaiczna sprawa. Nic bardziej mylnego!

Nowa regionalizacja polskich Karpat
Nowa regionalizacja polskich Karpat
Góry

10 października 2019  |  Czytaj po polsku

Nowe pasma górskie w Polsce - np. Pewelsko-Krzeszowskie. Rozdzielenie Beskidu Żywieckiego. Tatry Reglowe. Pomijana często Magura Spiska.. I cały szpaler niedocenianych pogórz, których część podchodzi pod 1000 m n.p.m.

To tylko skrót zmian w regionalizacji fizyczno-geograficznej Polski opublikowanej niedawno. Jakie oznacza to konsekwencje dla nas - fanów Karpat i górołazów?

Skomentuj...